Działanie i właściwości prebiotyków – czy prebiotyki są tym samym, co probiotyki?

Zdrowe odżywianie 0

Prebiotyki są naturalnymi substancjami lub wyciągami roślinnymi, które mają zdolność do silnego wspierania i stymulacji układu immunologicznego organizmu ludzkiego. Substancje te są obecne lub wprowadzane celowo do naszego pożywienia, by stymulować właściwy rozwój prawidłowej flory jelitowej (flory probiotycznej) i poprawiać w ten sposób nasze zdrowie oraz odporność. Prebiotyki oddziałują więc korzystnie na swojego gospodarza, czyli osobę której są aplikowane, poprzez selektywną stymulację wzrostu lub aktywności jednego rodzaju lub pewnej liczby bakterii, co ma miejsce głównie w okrężnicy (część jelita grubego). W odróżnieniu od probiotyków, prebiotyki nie zawierają jednak żadnych mikroorganizmów (probiotycznych), a jedynie same substancje stymulujące (tzw. stymulatory). Podobnie hjak probiotyki, także prebiotyki jako składnik zdrowej żywności, nie ulegają trawieniu, a więc są oporne na działanie ludzkich enzymów trawiennych i przezywają w naszym przewodzie pokarmowym.

Działanie i właściwości prebiotyków. Prebiotyki ulegają fermentacji w przewodzie pokarmowym gospodarza (czyli człowieka) dzięki stymulacji działania probiotycznej mikroflory jelitowej. W procesie tym są wytwarzane następujące krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe: masłowy (służy do odżywiania kolonocytów, czyli prawidłowych komórek nabłonka jelita grubego), propionowy i octowy. Powstają także niskocząsteczkowe produkty przemiany materii (jak np. diacetyl) oraz kwas 2-pirolidono-5karboksylowy, a także bakteriocyny i pochodne tlenu. Substancje te wspierają m.in. naszą naturalną odporność.

Prebiotyki wykazują bardzo korzystne działanie na organizm ludzki, dzięki zdolności do stymulacji wzrostu i zwiększania aktywności wyselekcjonowanych, pożytecznych szczepów bakterii jelitowych, należących m.in. do rodzaju Lactobacillus i Bifidobacterium. Zapobiegają dzięki temu powstawaniu wielu chorób, w tym także nowotworów! Wykazano tymczasem, że bakterie gnilne i fekalne bytujące w jelicie grubym, wytwarzają substancje dla nas toksyczne, w tym także kancerogenne (rakotwórcze). Jednak przy systematycznym przyjmowaniu prebiotyków, rakotwórcze działanie złych bakterii gnilnych i fekalnych w jelicie grubym, zostaje skutecznie zahamowane!

W sumie wykazano, że prebiotyki pełnią następujące funkcje w organizmie ludzkim:

  • poprawiają ruchy robaczkowe jelit i polepszają przez to przemianę materii;

  • są bezpośrednim producentem witamin z grupy B, więc ich niedobór można niwelować, dbając o odżywianie dobrej (probiotycznej) flory bakteryjnej jelit;

  • pomagają utrzymać odpowiednią kwasowość (pH) jelit, przez co hamują rozwój mikroflory chorobotwórczej (bakterii i drożdżaków) oraz polepszają wchłanianie wapnia, żelaza, cynku i wielu innych minerałów;

  • pozytywnie stymulują układ immunologiczny (odpornościowy), poprzez zdolność adhezji (przylegania) do śluzówki jelita, dzięki czemu zmniejszają zdolność złego oddziaływania patogenów na śluzówkę jelit;

  • mają potencjalny wpływ na zapobieganie i niwelowanie chorób zapalnych jelit, jak np.: choroba Crohna i wrzodziejące zapalenie jelita grubego;

  • ich regularne spożywanie zapobiega tzw. biegunkom podróżnym i pomaga zwalczać wrzody żołądka;

  • obniżają poziom złego cholesterolu frakcji LDL we krwi;

  • łagodzą objawy nietolerancji laktozy, która występuje z powodu braku w organizmie ludzkim rozkładającego laktozę enzymu ß-galaktozydazy, ponieważ niektóre probiotyki produkują ten enzym. Są więc dodawane do żywności (np. do jogurtów i kefirów) przeznaczonej dla osób ze słabą tolerancją laktozy;

  • zapobiegają powstawaniu nowotworów (szczególnie raka jelita grubego), ponieważ ich regularne spożywanie skutecznie hamuje rakotwórcze działanie złych bakterii gnilnych i feralnych w jelicie grubym;

  • mają pozytywny pośredni wpływ na zapobieganie i niwelowanie nadciśnienia;

  • uśmierzają ból w trakcie ataku grzybicy pochwowej, wywoływanej m.in. stosowaniem antybiotyków.

Najczęściej stosowane organizmy prebiotyczne. Prebiotykiem może być każdy naturalny składnik naszej diety, czyli np. rozpuszczalny błonnik pokarmowy i skrobia. Prebiotykami są także odpowiednie dodatki do żywności, czyli tzw. suplementy diety, mające charakter prozdrowotny (ang. healthy food for the colon). Wśród tych substancji można wymienić niektóre białka, tłuszcze, oligo- lub polisacharydy. Substancje takie nie mogą jednak ulegać trawieniu i muszą w formie niezmienionej docierać do światła jelita cienkiego, a potem grubego, gdzie w pełni ma dochodzić do rozwoju ich działania prozdrowotnego, które polega głównie na zwiększaniu namnażania dobrej flory bakteryjnej jelit (czyli flory probiotycznyej). Najczęściej stosowanymi prebiotykami są:

  • poli- i oligosacharydy, jak np.: inulina, fruktooligosacharydy (w skrócie FOS) zawarte w roślinach, jak np. szparagi, karczochy, cykoria, czosnek itp.;

  • mannanoligosacharydy (w skrócie MOS);

  • laktuloza, czyli polimer fruktozo-glukozowy, który powstaje w czasie przemian laktozy.

Wykazano, że prebiotyki występują m.in. w takich produktach spożywczych, jak: cykoria (korzeń tej rośliny jest uważany za najbogatsze naturalne źródło prebiotyków), cebula, czosnek, ziemniaki, banany, pory, karczochy, fasola, topinambur, kłębian kątowaty, surowy owies, nieoczyszczona pszenica i jęczmień. Także niektóre z naturalnie występujących w mleku matki oligosacharydów, uważa się obecnie za odgrywające ważną rolę w rozwoju zdrowej mikroflory jelit i układu odpornościowego u dzieci. Naturalnym prebiotykiem jest też wspomniany już błonnik, jednak w środowisku dietetyków i lekarzy nie ma jednomyślności w stosunku do zalecanej dziennej dawki błonnika prebiotycznego w diecie ludzkiej. Zalecane rekomendacje zwykle zawierają się jednak w przedziale 4-9 g na dobę dla utrzymania zdrowego układu pokarmowego, oraz w granicach do 15 g na dobę w przypadku osób cierpiących na różnorodne zaburzenia trawienne. Wśród powszechnie dostępnych w naszym kraju produktów spożywczych, zawierających największe ilości błonnika prebiotycznego, można wymienić przede wszystkim warzywa i owoce oraz pełnoziarniste produkty zbożowe.

Połączenie probiotyku z prebiotykiem nazwano synbiotykiem. Synbiotyki podaje się ludziom, łącząc probiotyki z prebiotykami w jednej pastylce/tabletce. Taki specyfik zyskuje działanie synergistyczne, mające na celu przede wszystkim przywrócenie prawidłowej flory jelitowej i wzmocnienie jej działania. Termin „synbiotyki” dotyczy w szczególności tych produktów, w których składnik prebiotyczny selektywnie promuje składnik probiotyczny. Tłumacząc to na przykładzie można stwierdzić, że np. prebiotyk o nazwie oligofruktoza, stymuluje namnażanie się w ludzkim przewodzie pokarmowym bakterii z rodzaju Bifidobacterium.